Elif KONAR

Uzman (Türk Dili ve Edebiyatı/ Çocuk Gelişimi ve Eğitimi)

4 yaş çocuğu model arar. Bir çocuğun kafası, en karışık bir bilgisayardaki parçalardan daha karışık bir sistemdir ve yaklaşık on milyar beyin hücresine sahiptir.
 
Ömür boyu kullanılacak temel alışkanlıklar çocuklukta kazanılmakta ve insanın temel kişiliği okul öncesi dönemde oluşmaktadır. Bu süre içinde çocuklar, eleştirmenden ziyade örnek alabilecekleri bir modele ihtiyaç duyarlar.

İlk eğitimine ailede başlayan çocuk, çevresiyle etkileşime girerek öğrenir ve eğitilir. Çocuk eğitimi konusunda yazılanları ve söylenenleri uygulamanın zor olduğu da zaman zaman belirtilmektedir. Okunanların davranış haline gelmesi için bunların örneklerini görmek, uygulamak, sık sık tekrarlamak ve çevrede de gözlemlemek gerekmektedir. Doğrular, her bir aileden başlayarak topluma yayılabilir. Şu unutulmamalıdır ki, "onlar çocuk ve hiçbir zaman mükemmel olmayacaklar; sürekli mükemmel davranışlar sergileyenler ancak kitaplarda olur". Ebeveynlerin yapabileceği, bu gerçekleri bilerek, en iyisi için en iyi şekilde örnek olmaya gayret göstermektir.

Çok soru sorar, hareketli ve enerjiktir

İsteklerinin anında yerine getirilmemesini anlayışla karşılamayı öğrenmeye başlar. Beklemeyi ve paylaşmayı öğrenir. Sürekli "Neden?, Niçin?, Nasıl?, Ne zaman?" sorularıyla sözcüklerin anlamlarını sorar.

Çok hareketlidir. Enerjik, bedensel etkinlikleri sever. Merdivenleri büyükler gibi kullanabilir. El ve parmakları, küçük nesneleri alıp yerine koyabilecek hale gelmiştir. Gösterilirse, ipliğe küçük tahta boncukları dizebilir. Örneğe bakarak küplerle köprü ve kule yapabilir.

Kalemi büyükler gibi tutup kullanabilir. Tanınabilir biçimde evler çizebilir. İnsan çizmeyi sever. Resimlerini yapmadan önce ne çizeceğini söyler. Dört temel rengi uygun biçimde eşleştirir ve isimlerini söyleyebilir. Yakın geçmişteki olayları, deneyimleri, olup bitenler arasında ilişki kurarak anlatabilir. Adını, soyadını, ev adresini ve yaşını söyleyebilir. 20'ye kadar ezbere sayabilir. Şakalardan, fıkralardan, uygunsuz sözlerden ve argodan hoşlanır. Kitaplara bakmaktan ve öykü dinlemekten çok hoşlanır. Uzun öyküleri dinler ve zaman zaman gerçekle düşü karıştırarak bir şeyler anlatır.

Yemek yerken kaşığı, çatalı kullanır. Ellerini yıkar, kurular ve dişlerini fırçalar. Giysilerini çıkarıp giyebilir. Düğmelerin iliklenmesinde, ayakkabı ve giysi bağlarında yardıma ihtiyaç duyar.

Oldukça inatçıdır. Genellikle istediği gibi hareket eder. İsteklerine karşı gelindiğinde, büyüklerle uygunsuzca, kaba bir şekilde konuşabilir ve oyun arkadaşlarıyla kavga edebilir. Taklidi, çeşitli giysiler giyip kılıktan kılığa girmeyi sever. Evin dışında eline geçirebildiği malzemelerle bir şeyler üretmeye çalışır. Büyüklerle ilişkilerinde olduğu gibi, kimi işbirliği içinde olduğu, kimi çatıştığı başka çocuklarla arkadaşlığa da ihtiyaç duyar. Küçük kardeşlerine ilgi gösterir, sevgiyle yaklaşır. Sıkıntı içindeki oyun arkadaşlarının duygularını anlamaya, paylaşmaya çalışır. Kurallara uygun ve anlaşılır konuşabilir. Bildiği birkaç çocuk şiirini ezbere okuyabilir. Şarkıları doğru olarak söyleyebilir.

Düzgün cümleler kurun ve sabırlı olun

Çocukla konuşurken tam ve düzgün cümleler kurmaya dikkat edin. Konuşurken eşyalardan "bu, şu, o" diye değil, isimleriyle bahsedin. "Onu ver" yerine, "Kalemi ver"; "O seninki değil, bu seninki" yerine, "O terlik seninki değil, bu terlik seninki" gibi.

Çocuğunuzun bütün sorularını "sabırla" cevaplayın. Çünkü o, dış dünyayı sizin aracılığınızla öğrenecektir. Ortak etkinlikler yapın ve onunla konuşun.

Birlikte vakit geçirin

Çocuğunuzla yapacağınız şeyleri, yapılması gereken bir görev gibi değil, "zevk aldığınız ortak bir etkinlik" olarak düşünerek yapın ki, zevk ve mutluluğunuzu çocuğunuz beden dilinizden de anlayabilsin. Sizinle birlikte olmaktan dolayı o da mutlu olsun ve severek öğrensin.

Birlikte kitap bakmaya ve okumaya özen gösterin. Çocukla birlikte geçirilecek okuma vakitleri büyükler için de çocuğu daha iyi tanıyabilme açısından faydalı vakitlerdir.

Oyun ihtiyacını ihmal etmeyin

Bütün vücudunun gelişmekte olduğunu ve çocuğun enerjisini harcaması gerektiğini bilin; çocuklar yaşlarının gereği olarak hareketlidirler. (Ama biz büyükler küçüklüğümüzü unuttuğumuz için zaman zaman onları "yaramaz, hiperaktif" diye isimlendirebiliyoruz.) İmkan oldukça çocukla birlikte park, bahçe gibi alanlarda vakit geçirilmelidir.

İzin verin ve destekleyin

Yapabileceği işleri kendi başına yapmasına izin verin; yemek yeme, giyinip soyunma gibi. Doğru yaptığında onaylayın.

Uygunsuz ifadelere dikkat

Uygunsuz, argo ifadelerle karşılaşıldığında direkt ceza yerine, yaşın gereği olduğunun da bilinciyle güzellikle, o ifadeleri unutturarak bu olumsuz durumu aşmaya çalışın. Unutmayın ki, çevrede ya da evde kullanılmayan ifadeleri çocuk öğrenemez!

İtiraz ve inatçılığa karşı iyi ilişki zemini oluşturun

Dengeli ve düzenli olarak devam ettirilen sevgi ve hoşgörü ortamı, çocuğun içinde yaşadığı kaygı halini azaltacak, onu anne-babayla işbirliğine zorlayacaktır. Öncelikle iyi ilişki zemini oluşturulmalı ve çocuk, bu iyi ilişki zemininde yönlendirilmeye çalışılmalıdır. Bu şekilde birçok sorun büyümeden halledilebilecek ve her şeye itirazlar gittikçe azalacaktır. Çocuklar, aralarının iyi olduğu ve sevdiği kişileri kırmak, onlara karşı gelip, onları üzmek istemezler.

Özür dileyin ki...

Özür dilemeyi öğrenme, konuşmayla birlikte başlar. Ama daha önce anne-baba ve diğer yetişkinler çocuktan özür dilediyse çocuk özür dilemeyi öğrenebilir. Hataları farkettiğinizde özür dileyin ki, çocuk da özür dilemeyi öğrenebilsin.