|
Elif KONAR
Uzman (Türk Dili ve Edebiyatı/ Çocuk Gelişimi ve Eğitimi
İnsan hayatı bebeklik,
çocukluk, gençlik, yetişkinlik ve yaşlılık gibi parçalardan
oluşan bir bütündür. Sonraki parçaların yerine güzel
oturabilmesi için ilk parçaların -bebeklik ve çocukluk- iyi
yerleştirilmesi gereklidir. Bu bilindiği için de hemen her
ülkede özellikle gelişmiş ülkelerde çocukların yalnız bedensel
ve ruhsal değil düşünsel gelişmelerine de özen gösterilir, önem
verilir (1).
Düşünce gelişimi bebeklik çağında konuşarak yani dil ile başlar.
Bu dönemdeki başlangıç yerine iyi oturtulursa çocuğun insanlarla
ve kitaplarla iletişimi sağlanmış olur.
Okuyan toplumun
temelleri; küçük yaşlarda tutku haline gelmiş olan resimli çocuk
kitaplarını okuma ile sağlamlaştırılabilir (2).
Kitapların çocuk hayatında önemli bir yeri vardır. Çocuğun
kitapla ilişkisi bireysel farklılıklara göre değişiklik gösterse
de genellikle bir yaş civarında başlar. Çocuklara küçük
yaşlardan itibaren iyi ve nitelikli kitap okuma ve anlatma;
onların deneyimlerini genişletmekte, kelime bilgilerini
artırmakta ve dile karşı hassasiyetlerini geliştirmektedir (3).
Okul öncesi dönemde
çocuğun ömür boyu sürdüreceği temel kişiliği oluşmaktadır.
Nitelikli ve istenilen özelliklerde hazırlanmış, yaşa, gelişim
özelliğine, ilgi ve ihtiyaca uygun seçilmiş çocuk edebiyatı
ürünlerinin bu dönemde aile ve eğitimciler tarafından seçilerek
kullanılması önerilmektedir (4).
Küçük yaştan itibaren tanıştırıldığı kitap, çocuk dünyasının
önemli bir parçası haline gelmelidir.
Oyun neşesi içinde
tanıştığı kitap ile ilişkisinin olumlu olarak ilerlemesinde,
çocukluğun ilk ve en fazla etkilenebilen yılları olan okul
öncesi dönem çok önemlidir. Okul öncesi dönemde kitaplar, göz ve
kulak yoluyla çocuğun hayatına girerek, çocuk-yetişkin ve
çocuk-dünya arasında bir köprü vazifesi görür. Çocuğun ilk
kitapları ABC kitapları denilen ve çocuğun tanıdığı insan,
hayvan ve eşyaların resimlerinin bulunduğu kitaplardır. ABC
kitaplarından sonra ise çocuk, basit konusu olan hikayelere
yönelmektedir. Dil-yazı-resim sanatının ortak ürünü olan bu
eserler, dilin ustaca kullanıldığı metinler vasıtası ile çocuğa
dili, dinleyerek öğretir (5).
Ayrıca çocuk bu hikayeleri tekrar tekrar dinlemekten ve
bakmaktan hoşlanır. Bu tekrarlar çocuğun sözcük ve kavram
bilgisine katkıda bulunur.
Çocuk gelişimi
hiyerarşik bir sıra izler ve her yaşta farklı özellikler
gösterir. Gelişimin çeşitli alanları vardır; dil gelişimi,
bilişsel gelişim, duygusal gelişim, ahlak gelişimi, sosyal
gelişim gibi. Tüm gelişim alanları farklı hızlarla ve farklı
şekillerde ilerleme gösterir. Örneğin; dil gelişimi diğer
gelişim alanlarına göre daha yavaş ilerler, bilişsel
yeteneklerin gelişmesi için kavramların yerleşmesi gerekir. İki
yaşında bir çocuk bazı kavramları algılayabilir, sözel ifade
kullanmadan bu bilgisini anlatabilir; fakat sözel ifade
kullanması istendiğinde başarısız olabilir. Çocuğun kavram
bilgisi de bu bilgiyi kullanabilmesi de yaş ilerledikçe
artmaktadır. Gelişim hızında eğitimin ve çevre şartlarının
etkisi bilinmektedir. Kavram gelişiminin pozitif yönde
ilerlemesinde okul öncesi dönem kitaplarının etkisi
küçümsenemez.
İki-dört yaş döneminde
kitaplar, çocukla yetişkinler arasında olumlu ve eğitici bir
söyleşi aracı olurlar. ABC kitaplarındaki resimler çocuğa
gösterilerek anlatılır. Bu sayede çocuk bir yandan somut
kavramları öğrenmeye bir yandan da sözcük dağarcığını
geliştirmeye başlar. Bu yaşlar arasındaki kitaplarda dil
önemlidir. Üç-dört yaşlarında birbiri ile ilişkili resim ve
cümlelerden oluşan, tek olaylı, neşeli ve gerçekçi öyküler ilgi
uyandırıcıdır. Bu yaşlarda çocuk sadece dinleyici değildir,
anlatmaya çalışmaya başlar. Düzgün konuşup, sorular sorabildiği
için aynı kitabı tekrar tekrar dinlemek ister. Bu şekilde
dikkatli dinlemeye, sormaya ve anlatmaya alışan çocuk, çevreye
uyumda zorluk çekmeyecektir. Sözlü anlatım becerisi
gelişecektir, bu beceri ileride yazılı anlatım becerisinin
gelişmesinde de yardımcı olacaktır. Dört-altı yaşlarında, çocuk
yaşıtlarıyla birlikte okunan kitabı dinlemeyi, dinlediği kitap
hakkında sorular sormayı ve soruları cevaplamayı, aynı öyküden
başka öyküler çıkarmayı öğrenebilir ve sever. Konuşma, soru
sorma ve anlatmanın geliştiği yaşlarda bu tür bir öğrenme
çocuğun zeka gelişimini olumlu yönde etkileyecektir. Ayrıca
beş-altı yaş çocukları için hazırlanan kitapların resimlerindeki
ayrıntılar çocuğun hayal gücü gelişimi açısından da önemlidir.
Hayal dünyasının geniş olması bilimsel düşünceyi geliştirecek ve
gelecekle ilgili planlar yapmasını kolaylaştıracaktır.
İyi ve nitelikli
kitaplar, çocuğun kendini tanımasını, gerektiğinde
davranışlarını değiştirmesini ve kişiliğini geliştirmesini
sağlar. Bunların yanında kitaplar, çocuğun resme, dramatik
etkinliklere, müziğe, diğer güzel sanatlara karşı ilgi duymasına
yardımcı olur. Her yöndeki becerisini arttıracağı gibi
canlılarla olan ilişkisini de olumlu yönde etkiler.
Çocuk kitaplarının
çocuklar tarafından sevilmesi, dinlenmesi ve okunması için biçim
ve içerik açısından belli özelliklere sahip olması
gerekmektedir. İçerik özellikleri (tema, konu, karakterler, dil
ve üslup) ve şekil özellikleri (kullanılan malzeme, boyut,
ağırlık, kapak ve ciltleme, punto, mizampaj ve resimleme)
çocuğun gelişim aşamalarına ne kadar uygun ise çocuk
yayınlarının çocuk eğitimine ve gelişimine katkıları da o kadar
olumlu olacaktır.
Şiirler
Şiirler, hayal gücü,
duygusallık, uyum ve ölçü gibi kendine özgü anlatım biçimi olan
bir edebiyat türüdür (6).
Çocuğun şiirle
ilgilenmesi şöyle açıklanmaktadır: "Kafiyelerin sağladığı ahenk,
hecelerin düzen ve dengesinden meydana gelen melodi, şüphesiz
çocukların hoşuna gider. Bundan başka, manzumelerin kolay
ezberlenmesi de tercihlerine diğer bir sebep teşkil eder (7)".
Çocuklar dinlerken zevk aldıkları şiirleri daha sonra
ezberlemeye başlarlar.
Çocuk şiirlerinin
konuları, genellikle çocuk dünyasını ileriki dönemlere
taşıyacak, yaşama sevinci ve coşku veren izlenimlerden oluşan
bir özellikte olmalıdır (8).
Öncelikle bu dönemde, çocuğun düşünme ve olayları algılayış
biçimi, duygularını ifade ediş biçimi, sözcük dağarcığı, dikkat
süresi gibi özelliklerinin şiir seçiminde dikkate alınması
gerekir (9).
Çocuk şiirlerinin çok uzun olmamasına, kafiyelerinin sık ve
belirgin olmasına; konunun anlaşılırlığına özen gösterilmelidir.
Çocuklar İçin Şiir Kitaplarına Birkaç Örnek
Şiirli Boyama, (4 kitap,
2 yaş, 3 yaş, 4 yaş ve 5 yaş için), Aziz Sivaslıoğlu
Çocuklar Şiirsiz
Büyümesin Dizisi(8 kitap), Aziz Sivaslıoğlu
En Güzel Şiirler, Aziz
Sivaslıoğlu
Tekerleme Bilmece Şiir
Parmak Oyunları, Engin-Hüsniye Özatalay
Masal Çocuk, Çocuk
Şiirleri Antolojisi, M.Ruhi Şirin
Rüya Saati, M.Ruhi Şirin
Çocuk Kalbimdeki Kuş,
M.Ruhi Şirin
Kuş Renkli Çocukluğum,
Mevlana İdris Zengin
Gülücük, Cahit Zarifoğlu
Yarınlar Bizim, Ahmet
Yıldız Yaşaroğlu
Bülbül Deresi Şiirleri,
Gökhan Akçiçek
Seçme Çocuk Şiirleri,
Ekrem Aytar
Türk Yazınından Seçilmiş
Çocuklar İçin Şiirler, Memet Fuat
*Bu şiir kitaplarına
tabii ki pek çok ekleme yapılabilir, bunlar ilk etapta akla
gelenlerden...
 |
