Erdi KANBAŞ

Özel Eğitim Uzmanı

ekanbas@mynet.com

 HAMBURGER OYUNU

Battaniye veya mat içinde çocuğu yatırın, döndürerek rulo yapın ve siz üstüne baharat koyarmış gibi yapıp, hamburgerin üstünü ovalayın. Her baharat çeşidine farklı bir dokunum yaparsanız, uyarıyı daha ismi söylendiğinde tanır ve hazırlıklı olur veya öğrendikten sonra siz ona sorup, bulmasını sağlayabilirsiniz. Mat veya battaniye kalın gelecek olursa alıştığı bir örtü ile de deneyebilirsiniz.

YERDE YÜZME OYUNU

Yere üst üste birkaç mat sererek bir yüzme havuzu oluşturun. Çocuğunuz havuza atlayarak, karnının üstünde sürünerek öbür uca dek yüzmeli. Çıktığında çıplak ayak ve elleri havlu ile kurulanmalı. Değişik yüzme stilleri de bu aktiviteye ilave edilebilir. (Mat yerine halı veya battaniye de koyabilirsiniz.) Yüzmeye gitse de bu aktiviteden alacağı çok farklı uyaranlar var.
 

HALIDA EMEKLEME OYUNU

 
Emekleme, yuvarlanma, komando sürünmesi, kalçaların üzerinde ilerleme gibi aktiviteler bir rampa üzerinde veya mat-yastık benzeri materyallerle oluşturulan bir tepe üzerinde “lideri takip et” tarzında bir dramatizasyonla uygulanabilir. Ayrıca fok, yılan veya yerde yuvarlanan bir köpek olabilir.

HALIDA SÜRÜKLEME OYUNU

 
Yere alçaklı-yüksekli matlar, halılarla bir alan oluşturun. Çocuk sırt üstü veya yüzükoyun pozisyonda biri tarafından sürüklensin. Farklı yönlerde deneyin. Bir mat üzerinde inip-çıkma şeklindeki bu oyunu, kontrollü olarak arkadaşları ile birlikte birbirlerini çekmesi sağlanabilir. Hem çeken hem çekilen çocuk için faydalı bir aktivitedir.

TOP YUVARLAMAK

 
Çocuğunuz, yüzükoyun veya sırt üstü yatarken vücudunun üzerinde biraz basınçla top yuvarlayın. Eğer çok kaçınırsa, ısrarcı olmayın. Top dışında etrafta kullandığınız pek çok materyali bu eylem için kullanabilirsiniz.

NOKTAYI BULMA OYUNU

 
Çocuğunuzun vücudunun muhtelif yerlerine yumuşak tebeşirle işaret koyun. Çocuğun bu noktaları dokunarak, ovarak, silkeleyerek veya bir bez, havlu ile temizlemesini sağlayın.
 

DAĞA TIRMANMAK

 
Bir çeşit dağ süsü verilmiş bir tepeye karnının üzerinde sürünerek, sadece elleriyle kendisini itmesini sağlayın. Tepeye tırmanıştan sonra yuvarlanma veya kayma ödül olarak verilebilir.

EL ARABASI

 
Çocuğunuz elleri üzerinde yürürken siz veya daha güçlü bir çocuk tarafından bacaklarından tutulur (bir ip veya yol üzerinde de olabilir) ileriye gitmesi sağlanır. Oyunun varyasyonları arttırılabilir. Rampalar, merdivenlerde uygulanabilir. Bunu çok dikkatlice çok zorlamadan uygulayalım.

RESİM TAHTASI

 
Tahta üzerinde her iki elle çizim yapma veya her iki elle aynı/farklı hareketlerle temizleme işlevleri yapılabilir. Traş köpüğü veya yoğun bir kremle aynada ya da farklı bir yüzeyde aynı aktivite uygulanabilir. Ağzına götürme riski nedeniyle krem şanti de uygulanabilir.
 

DUVAR İTME

Her iki elle çocuğun duvarı itmesi ve itebileceği ağırlıkta bir nesneyi yer değiştirmesi sağlanabilir. Arkasından destek oluşturabilirsiniz. Omuzların ve kolların eşit itmelerine dikkat ediniz.
 

EVDE UYGULAMALARA ÖRNEKLER

• Yuvarlanmak, takla atmak, atlamak, koşmak, hoplamak.

• Birçok baş ve vücut hareketiyle dans etmek.

• Baş üzerinde bir nesneyi tutarken yuvarlanmak.

• Sırt üstü yatıp, dizleri göğüs üzerinde kavrayıp sallanmak.

• Oyun alanı eşyalarını hareket ettirmek, oturmak ve dönmek, trambolinde zıplamak.

• Bir duvarı (ya da bir yetişkini) ellerle, bir diğerini ayaklarla itmek.

• Çocuk sırt üstü uzanmış ve kolları vücuda dik iken kollar, sizi geri itene dek itmek.

• Halat çekme, emekleme, dirsekler üzerinde sürünme, diz üzerinde yürüme (öne,yana,ortaya).

• Plastik bir bisiklete binerek itmek.

• Hayvan yürüyüşleri;
  Ayı: Açık bacaklar açık kollara dayanarak.
  Yengeç: Kalça yere değmeden el ve ayaklar üzerinde.
  Ördek: Ayak bileklerini ellerle tutarak.
  Sakat Köpek: İki ayakla aynı anda kısa süreli sıçrayışlar.
  Yılan: Karın üzerinde, el ve ayağın yardımı olmadan.
  Solucan: Sırt üstü, bacakları yukarı itip sonra vücudu çekerek.
  Mors: Karın üzerinde, açık kollarla.

• El arabası yürüyüşü.

• Dikey bir kara tahtada uzun bir çizim yapmak.

• Sabit olmayan yüzeylerde hareket etmek(şişirilmiş deniz yatağı gibi)gelişimsel pozisyonları sürdürmek(emekleme, diz üstü, sırt üstü, yüz üstü).

• Tırmanış aktiviteleri.

• Engelli bir plan izleme.

• Engelli plan sırasında kaykay sürmek.

• Çocuğun aktiviteler oluşturmasına izin vermek ve çevre düzenlemesine yardım etmesini sağlamak.

• Çocuğun sakız ya da şeker çiğnemesine-emmesine izin verilmelidir.

• Çocuğun gerçekleştirmesi için bir görev sırası hazırlamak, bir görevle başlayıp, üzerine yapılandırmak.

• Çeşitli inşa oyuncakları ve inşa blokları ile oynamak.

• Çocuğun sınıf içinde uygunsa veya evde uyarılmışlık seviyesi düşene dek oturma ve dönmesine imkan sağlanmalıdır.

• Sallanan bir düzlemde sallanma.

• Çocuğun bir hoplama topu üzerinde hoplaması.

• Bir mat üzerinde, farklı pozisyonlarda yuvarlanma.

• Oyun alanında çocuğu sallama ve çocuğun kendini durdurmasına izin verme.

• Oyun alanında ya da spor salonunda kaba motor aktiviteler yapma (koşma, çok hızlı koşma, zıplama).

• Gün içinde çocuğa ağır kitaplar ve objeler taşıtmak.

• Çocuğun, ellerini sıranın altına koyup, yukarı doğru itişler yapmasını sağlamak.

     Çocuğunuz ile oyun oynarken ilk aşamada çocuk kendi kendine oynarken amaçlı bir oyun ortaya çıkarmasını öğretmek gerekir. İkinci aşamada , oyuna başka birisini de katmasını öğretmemiz gerekir. Mesela, yakalamaca, ceee oyunları gibi. Daha sonra "Sıra Kimde" oyunları gibi basit oyunlarla, çocuğun farkına bile varmadan, beraberce oynanan oyunlara teşvik etmek gibi...
     Mesela, çocuğun kolunu veya bacağını kaşıyın, sonra "sıra sende" diyerek onun sizin kolunuzu kaşımasını teşvik edin(gerekirse çocuğun elini tutup kolunuzu kaşımasını öğretmek amacıyla yardımcı olun), ve yine "sıra bende" diyerek siz onun kolunu kaşıyın. Bu arada size kısa bakışlar atacaktır, siz de onun bakisini yakalamaya calisin. Bu oyun çeşitlilik kazanması açısından, kaşıma-ufalama, gıdıklama seklinde genişletilebilir.
     Bu basit oyunla çocuğunuzun bir sürü duyularını harekete geçirmiş oluyorsunuz. Sıra beklemek, tende değişik algılamalar, göz kontağı ve beraber oynanan bir oyun seklinde vb.

GÖZ KONTAĞI KURMAK İÇİN;

• İstediği nesneleri vermeden önce nesneyi göz hizanıza tutup size bakmasını sağlayıp sonra verin. Bu arada "vereyim mi?" diye sorup kısa bir süre beklerseniz ona cevap vermesi gerektiğini, hafifçe "ver" diyerek de ne cevap vermesi gerektiğini öğretmiş olursunuz. Bu "ver"i üçüncü bir kişinin söyleyerek model olması daha da iyi olur.

• Baloncuk yapmak göz kontağı kurmada genellikle işe yarar. Burada da aynı şekilde "üfleyeyim mi?" "Üfle" kalıbını çalışabilirsiniz.

ALICI DİLİ DESTEKLEMEK İÇİN;

• Yönergenizi kısa net sözcüklerle verin (al, ver, gel, bak, otur). Bu daha rahat anlamasını, daha çabuk taklit etmesini sağlayacaktır. Yönergenizi anlamazsa fiziksel yardımla yaptırın.

• Çevresinde gördüğü her şeyin adını söyleyin. Ama "bak oğlum bu top" şeklinde uzun cümlelerle değil, "bu top" şeklinde kısaca.

• Aile albümü, resimli kitaplar, market broşürlerine birlikte bakın. Her seferinde parmağınızla gösterip "bak dede" bak "kek" diyerek bakmasını sağlayın. Ondan da göstermesini isteyin.

• Çocuğun ilgi alanlarını izleyin. Herkes ilgilendiği şey hakkında konuşmak ister. Arabalara ilgi gösteriyorsa hedef sözcüklerini ve etkinliklerini arabalarla ilgi konulardan seçin.

• Aynı eylemler için hep aynı sözcükleri tekrar tekrar kullanın. Sütünü içerken; "iç", giydirirken "giy", tuvaleti veya yemeği bittikçe "bitti" top atması için; "at" beklemesi için her seferinde; "bekle" gibi. Çocuk ne kadar çok duyarsa taklit etmesi o kadar mümkün.

• Konuşma organları ile egzersiz. Özellikle üfleme; flüt, mum, kağıt parçaları, pipon topu, tüy vs. pipetle içme çalışmalısınız. Çocuklar nefeslerini ve konuşma organlarını koordine etmekte güçlük çekiyorlar.

• Hayvan sesleri taklit etme çalışabilirsiniz. Daha geniş tutarsak, duymaktan hoşlandığı sesleri yakalamaya çalışın. Şarkı nakaratı olabilir, şşşt sesi veya çuf çuf, düdüüüt gibi, deneyerek bulabilirsiniz.

• Oyun oynamayı öğretmelisiniz. Bunun için belki önce siz öğrenmelisiniz. Birkaç öneri; şişeye boncuk atma, kağıdı karalama veya resim, saklambaç, sepete top atma, fış fış kayıkçı, oyuncak arabaya çeşitli nesneler koyarak sürme, bebek sallama, yedirme, kutu kutu pense vb. sizinle oyun ve etkinlikleri paylaşması çok önemli.
  
  Ayrıca salıncağı çok kullanmanızı, takla atmayı, tek ayak üzerinde zıplamayı, emeklemeyi, iki eli üzerinde yürüme (siz ayaklarını tutuyor olacaksınız) çalışmalar önerilmektedir. 

Kaynakça: Otistik Çocuklar Derneği. www.oder.org